1. 写给普通话使用者的爪哇语
爪哇语(basa Jawa)是印度尼西亚爪哇岛中东部的语言,属南岛语系,母语使用者约七千五百万至一亿,是世界上使用人数最多、却没有国家官方地位的语言之一(印尼的国语是印尼语)。1 对说普通话的人,它有几分“熟悉的陌生”:用拉丁字母书写(也有传统的爪哇文),语法不像汉语那样孤立,但也没有欧洲语言那样繁复的屈折。
本指南专为以普通话为母语者编写。真正定义爪哇语、也最需要文化敏感度的,是它的“语体”系统:同一句话,对朋友用 ngoko(低/俗),对长辈或上级用 krama(高/雅),连“我、你、吃、是、不”这些最基本的词都要换。这与汉语“您/你”的敬语意识相通,但在爪哇语里是一整套并行的词汇。好消息是:爪哇语没有声调,拼写基本表音,基本语序也和汉语一样是主谓宾。
普通话使用者的优势与要点
- 字母与语音友好——拉丁字母、几乎见字能读、没有声调,听说门槛低。
- 语序熟悉——基本语序主谓宾,修饰语多在中心词后;没有复杂的名词变格。
- 语体是核心——ngoko 与 krama 的选择取决于说话对象与场合,是学习与得体交际的关键(详见第 4 节)。
- 借词是桥梁——爪哇语含大量梵语、阿拉伯语、荷兰语、印尼语借词;学过英语者也能认出不少现代词。
问候与礼貌用语(留意语体)
| 爪哇语 | 普通话 | 语体 |
|---|---|---|
| 你好 | 通用 | |
| 早上好 | krama(礼貌) | |
| 你好吗? | ngoko | |
| 您好吗? | krama | |
| 谢谢 | krama | |
| 对不起/劳驾 | krama | |
| Iya / | 是 | ngoko / krama |
| / Mboten | 不 | ngoko / krama |
数字 1 到 10(ngoko)
| 爪哇语 | 普通话 |
|---|---|
| 一 | |
| 二 | |
| 三 | |
| 四 | |
| 五 | |
| 六 | |
| 七 | |
| 八 | |
| 九 | |
| 十 |
留意 lima(五)与印尼语/马来语相同——南岛语系的共同底层。数字本身也分 ngoko 与 krama 两套(如“一”ngoko siji、krama setunggal),先掌握 ngoko 即可。
练习:问候、礼貌与数字(A1)
Practice: 爪哇语入门词:问候、礼貌用语和 1 到 10(ngoko)。请填入缺失的爪哇语词。. Type the missing word — accents are optional.
- 1.礼貌“谢谢”(krama):Matur
Hint: matur nuwun 是最常用的道谢
- 2.口语“是”(ngoko):
Hint: krama 用 inggih
- 3.口语“不”(ngoko):
Hint: krama 用 mboten
- 4.数字 1:
Hint: 两个音节
- 5.数字 2:
Hint: 两个 o
- 6.数字 3:
Hint: 以 t 开头
- 7.数字 5:
Hint: 与马来/印尼语相同
- 8.数字 10:
Hint: se- + puluh
- 9.“我”(ngoko):
Hint: krama 用 kula
- 10.“你”(ngoko):
Hint: 尊称用 panjenengan
10 questions
Grammar reference: 依据本指南的词汇与语法表,参考 S. O. Robson《Javanese Grammar for Students》与 Poedjosoedarmo 关于爪哇语语体的研究,及 LinguaCommons 爪哇语研究档案。例句为原创,用于教学。. Sentences are original to LinguaCommons.
2. 文字与发音
现代爪哇语通用拉丁字母(也有传统的爪哇文 Hanacaraka,属婆罗米系,多见于文化与招牌场合)。发音对说普通话的人较友好:元音接近西班牙语,没有声调。一个要点是所谓“送气/不送气”与齿音 d/t 和卷舌 dh/th 的对立(如 dhewe),以及词尾的 a 在很多方言里读成接近 [ɔ] 的音(Yogyakarta 读作 Yogyakartɔ)。
3. 基础语法:主谓宾、无变格、靠虚词
爪哇语基本语序是主谓宾,名词不变格、动词不按人称变位——这几点让说普通话的人感到亲切。时体用小词或副词表示(wis 已经、lagi 正在、arep/bakal 将要)。动词有丰富的“前缀/后缀”派生(如鼻音前缀 N-:tuku→nuku“买”,tulis→nulis“写”),这是需要专门练习的地方。
| 爪哇语(ngoko) | 普通话 |
|---|---|
| aku mangan sega | 我吃饭 |
| aku wis mangan | 我吃过了(wis = 已经) |
| aku lagi mangan | 我正在吃(lagi = 正在) |
| aku arep lunga | 我要走了(arep = 将要) |
| aku ora mangan | 我不吃(ora = 不) |
| omahku | 我的家(-ku = 我的,后缀) |
注意所属用后缀:-ku(我的)、-mu(你的)、-e/-ne(他的)。omah(家)+ -ku = omahku(我的家)。这与汉语“我的家”语序相反,但规则简单。
练习:ngoko / krama 语体转换(A2)
Practice: 爪哇语按对象选用语体:亲近用 ngoko,礼貌/对长辈用 krama。请填入对应的词。. Type the missing word — accents are optional.
- 1.“我”:ngoko 是 ,krama 是
Hint: 礼貌自称
- 2.“你”:ngoko 是 ,尊称是
Hint: 对长辈/上级
- 3.“吃”:ngoko 是 ,krama 是
Hint: 更高一层还有 dhahar
- 4.“是”:ngoko 是 iya,krama 是
Hint: 礼貌应答
- 5.“不”:ngoko 是 ,krama 是
Hint: 礼貌否定
- 6.“谢谢”(krama):matur
Hint: 礼貌道谢
- 7.“吃”(ngoko,日常):
Hint: krama 是 nedha
- 8.“去”(ngoko):
Hint: menyang 表“往……”
- 9.“和”:
Hint: 三个字母
- 10.“很/非常”:
Hint: 放在形容词后
10 questions
Grammar reference: 依据本指南的词汇与语法表,参考 S. O. Robson《Javanese Grammar for Students》与 Poedjosoedarmo 关于爪哇语语体的研究,及 LinguaCommons 爪哇语研究档案。例句为原创,用于教学。. Sentences are original to LinguaCommons.
4. 语体:ngoko 与 krama(爪哇语的灵魂)
语体不是可有可无的礼貌,而是嵌在语法与词汇里的系统:说话人要根据与听者、以及所谈第三者的社会关系,选择词形。1 最基础的对立是 ngoko(对平辈、晚辈、亲密者)与 krama(对长辈、上级、生人)。请看几组最常用词的对照:
| 普通话 | ngoko(低) | krama(高) |
|---|---|---|
| 我 | kula | |
| 你 | panjenengan / sampeyan | |
| 吃 | nedha(更敬 dhahar) | |
| 是 | iya | inggih |
| 不 | mboten | |
| 房子/家 | griya |
策略:先把 ngoko 学扎实(日常与亲友),再逐步掌握 krama 的高频替换词(自称 kula、称人 panjenengan、道谢 matur nuwun、应答 inggih/mboten)。用错语体不至于听不懂,但会显得失礼或过于生分——正如汉语该用“您”时用了“你”。
5. 日常词汇与短文(A2 阅读)
| 爪哇语(ngoko) | 普通话 |
|---|---|
| 家/房子 | |
| 水 | |
| 米饭 | |
| 人 | |
| / sesuk | 今天 / 明天 |
| / cilik | 大 / 小 |
| / ala | 好 / 坏 |
| 去 | |
| 钱 |
下面是一篇入门短文(A2,用 ngoko)。请先读爪哇语,再核对普通话字幕。句子刻意简短,用的都是本指南与词汇卡里出现过的词。
短文 A2 — Sedina uripku(我的一天)
| 爪哇语(ngoko) | 普通话 |
|---|---|
| Jenengku Sri. | 我叫斯里。 |
| Aku manggon ing Yogyakarta. | 我住在日惹。 |
| Aku duwe kulawarga cilik. | 我有一个小家庭。 |
| Dina iki aku menyang pasar. | 今天我去市场。 |
| Aku tuku sayur lan iwak. | 我买蔬菜和鱼。 |
| Sayure isih seger. | 蔬菜还很新鲜。 |
| Aku seneng mangan iwak karo sega. | 我喜欢吃鱼配饭。 |
| Ing omah aku duwe kucing. | 在家我有一只猫。 |
| Kucingku cilik lan putih. | 我的猫又小又白。 |
| Dheweke seneng turu ing kasur. | 它喜欢睡在床上。 |
| Esuk-esuk aku ngombe kopi. | 一大早我喝咖啡。 |
| Banjur aku menyang nyambut gawe. | 然后我去上班。 |
| Aku nyambut gawe ing sekolah. | 我在学校工作。 |
| Aku mulang basa Cina. | 我教中文。 |
| Murid-muridku apik banget. | 我的学生很好。 |
| Dheweke padha arep sinau basa Cina. | 他们想学中文。 |
| Sore aku mulih. | 下午我回家。 |
| Aku mangan bareng kulawarga. | 我和家人一起吃饭。 |
| Panganane enak banget. | 饭菜很好吃。 |
| Banjur aku nonton televisi. | 然后我看电视。 |
| Aku seneng banget. | 我很开心。 |
| Bengi aku maca buku. | 晚上我看书。 |
| Banjur aku turu. | 然后我睡觉。 |
| Sesuk aku arep menyang candhi. | 明天我要去寺庙。 |
| Pas prei aku ketemu kanca. | 放假时我见朋友。 |
| Awake dhewe ngobrol akeh. | 我们聊很多天。 |
| Kancaku dadi dhokter. | 我的朋友是医生。 |
| Dheweke nyambut gawe ing rumah sakit. | 他在医院工作。 |
| Awake dhewe ngombe kopi bareng. | 我们一起喝咖啡。 |
| Awan iki hawane panas banget. | 今天中午很热。 |
| Mula awake dhewe mulih. | 所以我们回家。 |
| Aku ngaso ing omah. | 我在家休息。 |
| Aku seneng maca babagan sejarah. | 我喜欢读历史。 |
| Saben dina aku sinau tembung anyar. | 我每天学新词。 |
| Basa Jawa rada angel, nanging apik. | 爪哇语有点难,但很好。 |
| Bengi hawane rada adhem. | 夜里天气有点凉。 |
| Aku ndeleng lintang ing langit. | 我看天上的星星。 |
| Lintange apik banget. | 星星很美。 |
| Aku kelingan kulawargaku. | 我想起我的家人。 |
| Sadurunge turu aku ngombe banyu anget. | 睡前我喝温水。 |
| Dina Setu esuk aku menyang taman. | 星期六早上我去公园。 |
| Ing taman akeh wit sing ijo. | 公园里有很多绿树。 |
| Aku mlayu kira-kira sejam. | 我跑步大约一个小时。 |
| Banjur aku lungguh ing bangku. | 然后我坐在长椅上。 |
| Akeh wong tuwa olahraga ing kono. | 很多老人在那里锻炼。 |
| Bocah-bocah main bal-balan. | 孩子们踢足球。 |
| Awan aku mangan pecel. | 中午我吃拌菜饭。 |
| Pecele enak banget. | 拌菜饭很好吃。 |
| Dina Minggu aku niliki mbah. | 星期天我去看祖父母。 |
| Mbah manggon ing desa cilik. | 祖父母住在小村庄。 |
| Mbah masak enak banget. | 祖母做饭很好吃。 |
| Awake dhewe mangan bareng lan ngobrol. | 我们一起吃饭、聊天。 |
| Aku tresna banget marang kulawargaku. | 我很爱我的家人。 |
| Bengi awake dhewe ndeleng rembulan bareng. | 晚上我们一起看月亮。 |
| Aku seneng uripku. | 我喜欢我的生活。 |
6. 学习资源与文化艺术
爪哇文化底蕴深厚:皮影戏(wayang kulit)搬演《罗摩衍那》《摩诃婆罗多》,甘美兰(gamelan)金属打击乐举世闻名,宫廷文学与蜡染(batik)都是爪哇的名片。学习者可从这些文化材料获得大量“可理解输入”。
- S. O. Robson, Javanese Grammar for Students初–中级 — 面向英语学习者的爪哇语语法,涵盖 ngoko/krama 与代词系统。
- KBJI — 官方爪哇语–印尼语词典(Balai Bahasa DIY)参考 — 官方数字词典,查词与语体标注。
- Poedjosoedarmo, Javanese Speech Levels中高级 — 语体系统的经典分析。
- Glottolog: Javanese (java1254)参考 — 分类与文献入口。
7. 文化与背景
语言与认同
爪哇语承载着满者伯夷等古代王国的记忆,古爪哇语(Kawi)文学与印度教-佛教传统影响深远;今天多数爪哇人信仰伊斯兰教,但文化中仍保留丰富的本土与印度元素。国家格言“Bhinneka Tunggal Ika(存异求同)”正出自古爪哇语。
方言与变体
爪哇语方言差异明显:以中爪哇(Surakarta/Yogyakarta)宫廷话为“标准”,东爪哇(Surabaya)语调更直爽,另有 Banyumasan(西部)等。海外还有苏里南爪哇语等侨民变体。
阅读短文(B1)
下面是一篇稍长的连贯叙事(B1,用 ngoko),含过去/将来小词、直接引语与从句。仍附普通话字幕。
短文 B1 — Bocah lan kali(男孩与河)
| 爪哇语(ngoko) | 普通话 |
|---|---|
| Biyen ana bocah lanang manggon ing desa cilik. | 从前有一个男孩住在一个小村庄里。 |
| Desa iku ana ing sacedhake kali gedhe. | 村庄在一条大河附近。 |
| Bocah iku pengin ngerti akeh prakara. | 男孩想知道很多事情。 |
| Sawijining dina dheweke takon marang bapake: | 有一天他问他的父亲: |
| “Apa sing ana ing sabrang kali?” | 「河的对岸有什么?」 |
| Bapake kandha: “Ana gunung lan alas gedhe.” | 父亲说:「有山和一片大森林。」 |
| Bocah iku pengin ndeleng gunung mau. | 男孩想去看那座山。 |
| Nanging kaline amba lan banyune jero. | 但是河很宽,水很深。 |
| Bocah iku wedi banyu. | 男孩怕水。 |
| Bapake kandha: “Aja wedi. Aku bakal ngewangi kowe.” | 父亲说:「别怕。我会帮你。」 |
| Wong loro gawe prau saka kayu. | 两人用木头做了一条船。 |
| Sawijining esuk padha budhal. | 一天早上他们出发了。 |
| Banyune adhem, nanging hawane apik. | 水很凉,但天气很好。 |
| Bocah iku weruh akeh iwak ing banyu. | 男孩看见水里有很多鱼。 |
| Ing sabrang, padha munggah gunung. | 在对岸,他们爬上了山。 |
| Saka pucuk gunung, bocah weruh desane. | 从山顶,男孩看见了自己的村庄。 |
| Desane cilik banget, kaya dolanan. | 村庄很小,像个玩具。 |
| Dheweke kandha: “Jagade jembar tenan!” | 他说:「世界真大!」 |
| Bapake mesem lan kandha: | 父亲微笑着说: |
| “Jagade jembar, kowe isih cilik. | 「世界很大,你还小。 |
| Sinaua saben dina, kowe bakal ngerti akeh.” | 每天学习,你就会知道得多。」 |
| Bocah iku ora lali dina iku. | 男孩没有忘记那一天。 |
| Dheweke sinau saben dina lan dadi pinter. | 他每天学习,成了一个聪明的人。 |
| Mbesuke dheweke mulang bocah-bocah ing desa. | 后来他教村里的孩子们。 |
| Dheweke tansah kandha: “Delengen saindenging jagad.” | 他常说:「去看看整个世界。」 |
| Bocah-bocah seneng ngrungokake critane. | 孩子们喜欢听他的故事。 |
| Sawijining dina, bocah wadon takon: | 有一天,一个女孩问他: |
| “Kawruh iku ana ngendi?” | 「知识在哪里?」 |
| Dheweke mesem lan kandha: “Kawruh iku kaya kali.” | 他微笑着说:「知识像河流。」 |
| “Mili terus lan ora tau asat.” | 「长流不息,永不干涸。」 |
| “Yen kowe pengin ngerti, kowe kudu sinau.” | 「如果你想知道,你就要学习。」 |
| Bocah wadon ngrungokake lan uga pengin sinau. | 女孩听着,也想学习。 |
| Mbesuke dheweke dadi guru. | 后来她成了一名老师。 |
| Dheweke mulang bocah-bocah supaya tresna sinau. | 她教孩子们热爱学习。 |
| Bocah lanang mau saiki wis tuwa. | 从前的男孩如今已经老了。 |
| Nanging dheweke isih tresna gunung lan kali. | 但他仍然热爱山与河。 |
| Saben esuk dheweke mlaku menyang pinggir kali. | 每天早上他走到河边。 |
| Dheweke ndeleng banyu mili lan mikir bab urip. | 他看着流水,思考人生。 |
| Dheweke ngerti yen sinau ora ana pungkasane. | 他知道学习永无止境。 |
| Nganti saiki, warga desa isih eling crita iki. | 至今村民仍记得这个故事。 |
8. 语体精讲与细微之处(C1)
到了高级阶段,重点是驾驭完整的语体谱系(ngoko、ngoko alus、krama、krama inggil)与谦敬词的搭配、鼻音前缀与派生的能产性、以及被动/施用等语态。能在一段话里,对不同在场者切换恰当的语体,是爪哇社会交往的高阶技能。
9. 迈向精通(C2)
在精通的门槛上,沉浸于文本能巩固一切:古爪哇 Kawi 文学、近代爪哇小说与诗(macapat)、皮影戏台词与现代影视。一个现实的 C2 目标是:读懂一段古典或现代爪哇文学,听懂一场皮影戏或访谈,并在多层语体之间得体切换。